Πέμπτη, 29 Μαρτίου 2018

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ - «Δυὸ μαῦρα μάτια π᾿ ἀγαπῶ»






ΔΥΟ ΜΑΥΡΑ ΜΑΤΙΑ Π᾿ ΑΓΑΠΩ
Δυὸ μαῦρα μάτια π᾿ ἀγαπῶ
δὲν εἶναι τρόπος νὰ τὰ εἶπῶ
κι ἄλλα δυὸ ποὺ μὲ κοιτοῦνε,
μαχαιριὲς ποὺ μὲ βαροῦνε.
Τί νὰ σοῦ στείλω ἀγάπη μου,
κοντούλα καί γεμάτη μου,
νὰ σοῦ στείλω ῾να κυδώνι
θὰ μᾶς μάθουν οἱ γειτόνοι,
νὰ σοῦ στείλω ῾να σταφύλι
θὰ τὸ μάθουνε κι οἱ φίλοι,
τὸ σταφύλι ξερογιάζει
κι ἀγάπη ἀναστενάζει.
Νὰ στείλω τριαντάφυλλο
μέσα στὸ χειρομάντηλο,
τὸ τριαντάφυλλο μαδιέται
καὶ ἡ ἀγάπη ἀλησμονιέται.



Σχολιασμός:
Ἐρωτικὸ τραγούδι, ἀλλὰ κάλλιστα θὰ μπόροῦσε νὰ χαρακτηριστεῖ καὶ ὡς τραγούδι τῆς ξενιτιᾶς. Τὸ τραγούδι παραλλάσει τὰ λόγια ἀπὸ τὸ γνωστὸ μοιρολόι:
Τὶ νά 'χαμε νὰ στέλναμε στὸν πικραμένο(ν) Ἅδη
νὰ στείλω μῆλο σέπεται, κυδώνι μαραγκιάζει
νὰ στείλω καὶ τὰ δάκρυα μου δεμένα στὸ μαντήλι
τὰ δάκρυα μου εἶναι καυτερὰ τὸ καῖνε τὸ μαντήλι.*
Εἶναι πραγματικὰ ἐξεαιρετικὸ τὸ πῶς ἡ Νεστανιώτικη Μούσα ἀντλώντας ἀπὸ τὸ παραπάνω μοιρολόι δημιουργεῖ ἕνα ἀπόλυτα ἐρωτικὸ τραγούδι. Άλλὰ ἀπὸ τὴν ἄλλη, ὁ Λαός μας δε εἶναι αὐτὸς ποὺ λέει:
Τί ἔρωτα τί θάνατο, δὲν ἔχεις νὰ διαλέξεις!
Τὸ τραγούδι ἔλεγαν οἱ Νεστανιῶτες καὶ οἱ Νεστανιώτισσες στὶς διάφορες ἀνοιξιάτικες γιορτὲς στὸ χωριό, τότε ποὺ ὁ «Ἀπρίλης μὲ τὸν Ἔρωτα χορεύουν καὶ γελοῦνε»...
Συγκρατῆστε τά: «δὲν εἶναι τρόπος νὰ τὰ εἶπῶ», «θὰ μᾶς μάθουν οἱ γειτόνοι»,
«θὰ τὸ μάθουνε κι οἱ φίλοι», καὶ συλλογιστεῖτε πὼς σὲ παλιότερα χρόνια, ὁ ἔρωτας δυὸ νέων ἔπρεπε νὰ μένει κρυφός, βασανίζοντάς τους -κάνοντας τὴν ἀγάπη «ν᾿ ἀναστενάζει». Δὲ ἦταν καθόλου εὔκολο κάποιος νέος ἢ νέα νὰ ἐκφράσει δημόσια τὸν ἐρωτικό του πόθο καὶ νὰ μιλήσει ἀνοιχτὰ γιὰ τὸ σκοτεινὸ ἀντικείμενο τοῦ πόθου του, ποὺ τὸν «στέλνει στὸν Ἅδη». Τὰ παρακάτω πασίγνωστα δίστιχα μιλοῦν ἀπὸ μόνα τους καὶ δὲν ἐπιδέχονται κανέναν -νομίζω- σχολιασμό:
Τὸ ν’ ἀγαπᾶς καὶ νὰ τὸ λές, αὐτὸ δὲν εἶναι πόνος,
ὁ πόνος εἶναι ν’ ἀγαπᾶς καὶ νὰ τὸ ξέρεις μόνος.
Δὲν εἶναι πράμα ν’ ἀρρωστᾶ, πράμα να θανατώνει,
σὰν τὴν ἀγάπη τὴν κρυφήν, ποὺ δὲν ξεφανερώνει.
Καί,
Δὲν εἶναι ἄλλο βάσανο τὸν νιὸν νὰ θανατώνει,
ὅσο ἡ ἀγάπη ἡ κρυφή, ποὺ δὲν τὴ φανερώνει,



Σημειώσεις:
* ἀπὸ τὴ συλλογή, Τραγούδια τῆς Νεστάνης, καταγραφὴ – σχολιασμὸς σχέδια, Παναγιώτης Καρώνης, Ἐκδόσεις τὸ Δόντι, Πάτρα 2013.



Πηγὴ πληροφοριῶν:

Καταγραφὴ - σχόλια: ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΡΩΝΗΣ
© Copyright: Παναγιώτης Καρώνης μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε δικαιώματος.


Video:
Τραγουδάει ἡ Νεστανιώτισσα Ἰωάννα Μπόλου.


ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ - «Κίνησα μιὰ ἡμέρα Τρίτη»





ΚΙΝΗΣΑ ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΤΡΙΤΗ
Κίνησα μιὰ ἡμέρα Τρίτη
πῆγα στοῦ παπᾶ τὸ σπίτι
βρίσκω πέρδικα ψημένη
καὶ τὴν παπαδιὰ ἀλλασμένη.*
Σκύβω παίρνω μιὰ μουκιὰ
καὶ φιλιῶ τὴν παπαδιά.
- Παπαδιὰ ποῦ ῾ναι ὁ παπᾶς
πάει στὸ μύλο ὁ φουκαρᾶς
πάει ν᾿ ἀλέσει μπουλουγούρι**
καὶ τοῦ κλέψαν τὸ γαϊδούρι
σκούζει βάζει μιὰ φωνή:
- Παπαδιά μου λυγερὴ
πῶς νὰ φέρω τὸ μπουλουγούρι
ποὺ μοῦ κλέψαν τὸ γαϊδούρι.
- Νὰ τὸ φέρεις ζαλωμένος
καὶ μὴν ἤσουν μεθυσμένος.

Σχολιασμός:
Γνωστὸ σατιρικὸ τραγούδι ποὺ παραλλαγές του συναντᾶμε σὲ πολλὲς περιοχὲς τῆς Ἑλλάδας. Στὴ Νεστάνη, τοῦτο τὸ σατιρικὸ τραγούδι ἀκούγονταν τὴν περίοδο τῶν Ἀπόκρεω. Περίοδο κατὰ τὴν ὁποία ἡ ἐλευθεροστομία, ἡ σάτιρα, ἡ ἀνατροπὴ καὶ γενικὰ τὸ παράδοξο ἔχουν τὸν κύριο λόγο. Ἀλλὰ πάνω ἀπὸ ὅλα τὸν κύριο λόγο ἔχουν τὰ γλέντια! Γλέντια ἀποκριάτικα ποὺ ξεχειλίζουν ἀπὸ ζωτικὴ δύναμη, φαγοπότι, ὄργανα, χορό, μεταμφιέσεις, ἰλαρότητα, εὐτραπελία ἀλλὰ προπάντων τραγούδια. Ἀρκετὲς φορές, στὰ πρόσωπα στὰ ὁποῖα ἐπικεντρώνονταν ἡ σάτιρα τῶν τραγουδιῶν εἶναι οἱ ἱερεῖς, οἱ καλόγεροι, καὶ οἱ καλογριές. Διόλου τυχαῖο ποὺ πολλὰ ἄσεμνα δημοτικὰ τραγούδια στὴν Ἑλλάδα ἀσχολοῦνται μαζί τους.
Ὁ Γιάννης Κιουρτσάκης ἀναφέρει σχετικά: «Ὅλα αὐτὰ τὰ μωρολογήματα -ἢ ἂν προτιμᾶμε, οἱ κωμικὲς ἀ-νοησίες- ἔχουν τὸ κοινὸ γνώρισμα ὅτι "παραβιάζουν τὶς συνηθισμένες ἀποστάσεις ἀνάμεσα στὰ πράγματα, στὰ φαινόμενα, στὶς ἀξίες" συνδέοντας σ῾ ἕνα καινούργιο σύνολο “ὅλα ὅσα ἡ σκέψη ξεχωρίζει συνήθως αὐστηρὰ ἢ θεωρεῖ διαμετρικὰ ἀντίθετα”· ὅτι “ἀμφισβητοῦν” ἕνα τυπικὸ γενικὰ ἀποδεκτὸ καὶ δοκιμασμένο μοντέλο σχέσεων, σύμφωνα μὲ τὸ ὁποῖο δομεῖται ἡ κοινὴ ἀνθρώπινη ἐμπειρία, γιὰ νὰ τὸ ἀντικαταστήσουν μ᾿ ἕνα ἄλλο, ἄτυπο, ἀπαράδεκτο, ἀνέλεγκτο καὶ χαῶδες, ὅπου ἡ “ἀνατρεπτικὴ” τάση τοῦ γέλιου ὠθεῖται στὶς ἔσχατες συνέπειές της. Ἐδῶ ὴ γλώσσα μοιάζει νά άποδεσμεύεται ἀπὸ κάθε κανόνα καὶ καταναγκασμό· οἱ λέξεις ζευγαρώνουν ἐλεύθερα, σχηματίζοντας τὰ πιὸ ἀπρόσμενα συμπλέγματα, μέσ᾿ ἀπὸ τὰ ὁποῖα ἡ εἰκόνα ποὺ ἔχουμε γιὰ τὸν κόσμο ἀναδύεται περισσότερο ἀτελὴς καὶ ἀνέτοιμη παρὰ ποτέ· τὰ πάντα συνταιριάζονται ἐξαρχῆς σ᾿ “ἕνα εἶδος ἀναδημiουργίας ἐναγκαλισμὸ τοῦ νοήματος, τῆς λογικῆς, τῆς λεκτικῆς ἱεραρχίας” -σὲ μιὰ καινούργια δημιουργία τοῦ κόσμου».***
Ἀξίζει νὰ προσθέσω κλείνοντας πώς, σὲ πολλὲς περιοχὲς τῆς Ἑλλάδας τὸ τραγούδι γίνεται ἔντονα βωμολοχικό. Νὰ ἀναφέρω ἐδῶ χαρακτηριστικὰ τὴν καταγραφή μου ἀπὸ τὴ Σάμο ποὺ ἔχω συμπεριλάβει στὴ μελέτη μου, «Πριάπεια καὶ Σατυρικά. Δημοτικὰ Γαμοτράγουδα», ἐκδόσεις Τὸ Δόντι, Πάτρα 2016.

Σημειώσεις:
* ἀλλασμένη: νὰ ἔχει ἀλλάξει, νὰ φοράει δηλαδὴ καθαρά ροῦχα.
** Μπληγούρι ἢ πληγούρι: Σίτος χοντροκομμένος καὶ ἐξ αὐτοῦ ἔδεσμα, («Λεξικὸ Δημητράκου»). Οἱ Νεστανιῶτες καὶ οἱ Νεστανιώτισσες τὸ ἀποκαλοῦσαν, μπουλουγούρι.
*** Γιάννης Κιουρτσάκης, «Καρναβάλι καὶ καραγκιόζης», Ἐκδόσεις Κέδρος, Ἀθήνα 2008. Τὰ άποσπάσματα ἐντὸς εἰσαγωγικῶν στὸ κείμενο τοῦ Κιουρτσάκη εἶναι τοῦ Μιχαὴλ Μιχαήλοβιτς Μπαχτίν.



Πηγὴ πληροφοριῶν:


Καταγραφὴ - σχόλια: ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΡΩΝΗΣ
© Copyright: Παναγιώτης Καρώνης 2018, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε δικαιώματος.


Video:
Τραγουδάει ἡ Νεστανιώτισσα Ἰωάννα Μπόλου.


Παρασκευή, 16 Φεβρουαρίου 2018

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ - «Ἐγὼ γιὰ σένανε γλεντῶ»







ΕΓΩ ΓΙΑ ΣΕΝΑΝΕ ΓΛΕΝΤΩ
Ἐγὼ γιὰ σένανε γλεντῶ, βρ' ἀχείλι μου μελαχρινὸ
στὸ χορὸ γιὰ σένα μπαίνω βρ' ἀχειλάκι μου βαμμένο
πο' ἔχασα τὸ μαντήλι μου καημὸ πού 'χουν τὰ χείλη μου
ἀπ' τὴ τσιέπη τῆς ποδιᾶς μου ντέρτι τό 'βαλε ἡ καρδιά μου
ὅπου μοῦ τὸ κεντάγανε καὶ μοῦ τὸ τραγουδάγανε
τρία ἔμορφα κοράσια σὰν τοῦ Μάη τὰ κεράσια.
Ἡ μιὰ κεντοῦσε τὸν ἀητό, βρ' ἀχείλι μου μελαχρινὸ
βρὲ καὶ ἡ ἄλλη τὸν πετρίτη, μιὰ Παρασκευή μιὰ Τρίτη
καὶ ἡ τρίτη ἡ μικρότερη θαρρῶ ἦταν ὀμορφότερη
τὸν ἥλιο συνταιριάζει βρὲ καὶ τὰ φλωριὰ ἀραδιάζει,
ἀράδιαστα ξαράδιαστα, Μπιρμπίλω μαυρομάτα μου
σὲ ἑννιὰ γύρους τὰ κάνει βρὲ καὶ στὸ λαιμὸ τὰ βάνει.

Καὶ σὲ ἄλλη παραλλαγή:

ΕΓΩ ΓΙΑ ΣΕΝΑ ΤΡΑΓΟΥΔΩ
Ἐγὼ γιὰ σένα τραγουδῶ, βρ' ἀχείλι μου μελαχρινὸ
στὸ χορὸ γιὰ σένα μπαίνω βρ' ἀχειλάκι μου βαμμένο
κ' ἔχασα τὸ μαντήλι μου καημὸ πού 'χουν τὰ χείλη μου
ἀπ' τὴ τσέπη τῆς ποδιᾶς μου ντέρτι τό 'βαλε ἡ καρδιά μου
ὅπου μοῦ τὸ κεντούσανε καὶ μοῦ τὸ τραγουδούσανε
τρία ἔμορφα κοράσια σὰν τοῦ Μάη τὰ κεράσια.
Ἡ μιὰ κεντάει τὸν ἀητό, βρ' ἀχείλι μου μελαχρινὸ
καὶ ἡ ἄλλη τὸν πετρίτη, μιὰ Παρασκευή μιὰ Τρίτη
καὶ ἡ τρίτη ἡ μικρότερη καὶ ἡ πιὸ ὀμορφότερη
τ' ἀστρὶ μὲ τὸ φεγγάρι, ποιὸς λεβέντης θὰ τὴν πάρει;


Καὶ οἱ δυὸ παραλλαγὲς τοῦ τραγουδιοῦ ποὺ κατέγραψα στὴ Νεστάνη ἀκούγονταν στὶς διάφορες ἀνοιξιάτικες γιορτὲς τῶν Νεστανιωτῶν καὶ Νεστανιωτισσῶν. Ἕνα ἐρωτικὸ τραγούδι ὅπως τὸ παραπάνω δὲν θὰ μποροῦσε νὰ λείπει ἀπὸ τὶς γιορτὲς τῆς ἄνοιξης, τότε ποὺ ἡ ἀναγεννημένη φύση στρώνει τὸ πολύχρωμο χαλί της καὶ μᾶς πρόσ-καλεῖ ἀλλὰ καὶ μᾶς προ-καλεῖ νὰ τὸ διαβοῦμε, τότε ποὺ τὰ μυροβόλα ἄνθη σκορποῦν παντοῦ τὸ μεθυστικό τους ἄρωμα.
Διόλου τυχαῖο ποὺ ὁ Ἐθνικός μας Ποιητὴς θὰ τραγουδήσει καὶ αὐτὸς μὲ τὴ σειρά του: «Μάγεμα ἡ φύση κι ὄνειρο στὴν ὀμορφιὰ καὶ χάρη».
Ὁ πολυπόθητος ἐρχομός καὶ τὸ διάβα τῆς Ανοίξεως, ἀκόμα καὶ ἡ ἀναμονή της, συνδέεται, συνοδεύεται καὶ συνηχεῖται ἀπὸ τὴν ἔλξη σὲ κάθε τὶ ἐρωτεύσιμο· ὑλικὸ καὶ ἄυλο. Συνοδεύεται, συνδέεται καὶ συνηχεῖται ἀπὸ τὸ ξύπνημα τῶν αἰσθήσεων καὶ τῶν παραισθήσεων, ἀπὸ τὴν προαιώνια ἐπιθυμία γιὰ έρωτα καὶ εὐζωία κάθε ζωντανοῦ ὄντως, ποὺ ὅσο κι ἂν πολέμησε μὲ λύσσα ὁ χριστιανικὸς Μεσαίωνας δὲν κατάφερε νὰ ξαλείψει. «Ὁ Ἀπρίλης μὲ τὸν Ἔρωτα χορεύουν καὶ γελοῦνε», θὰ μᾶς θυμίζει καὶ πάλι ὁ Ποιητής μας.
Ἔτσι, ἕνα ἐρωτικὸ τραγούδι, ὕμνο στὰ «ἔμορφα κοράσια» ποὺ εἶναι «σὰν τοῦ Μάη τὰ κεράσια»· ὕμνο στ' «ἀχείλι τὸ μελαχρινὸ», ὕμνο ἐν τέλει στὸ γυναικεῖο κάλλος, δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ εἶναι ἕνα τραγούδι ἀπόλυτα συνυφασμένο μὲ τὴν ἄνοιξη!!


Πηγὴ πληροφοριῶν:

ΚΑΡΩΝΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ, «ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ», ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, Πάτρα 2013.

Video:
Τραγουδάει ἡ Νεστανιώτισσα Ἰωάννα Μπόλου.
© Copyright: Παναγιώτης Καρώνης καὶ ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε δικαιώματος.


Τετάρτη, 14 Φεβρουαρίου 2018

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ - «Ἐγὼ μιὰ κόρη ἀγάπησα»





ΕΓΩ ΜΙΑ ΚΟΡΗ ΑΓΑΠΗΣΑ
Ἐγὼ μιὰ κόρη ἀγάπησα κι ἄλλον κανεί(ν) δὲν ἄκουσα
μάϊδε μάνα 'δε πατέρα μάϊδε συγγενὴ κανένα.
Πῆγα τὴν ἀρεββώνιασα, διαμάντια τῆς ἐφόρεσα
κι ὅταν θὰ τὴ στεφανώσω ἄλλα τόσα θὰ τῆς δώσω.
Μά 'χε γειτόνισσες κακές, γειτονοποῦλες τρομερὲς
πᾶν' τῆς λένε δὲ σὲ παίρνει, κάθεται ἡ κουτὴ καὶ κλαίει,
καὶ τῆς λέω θὰ σὲ πάρω μὲ παππᾶ καὶ μὲ κουμπάρο,
θὰ σὲ πάρω δὲ σ' ἀφήνω μά τὸν ἅγιο Κωνσταντίνο.

Τὰ προηγούμενα χρόνια, καὶ μὲ τὶς λέξεις προηγούμενα χρόνια ἀναφέρομαι στὰ τέλη τοῦ 19ου ἀρχὲς τοῦ εἰκοστοῦ αἰώνα, μέχρι κάπου τὸν Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ἡ κοπέλλα ἀκολουθοῦσε πιστὰ καὶ ὑπάκουε στὶς προσταγὲς τῶν δικῶν της γιὰ τὸ ποιὸν θὰ παντρευτεῖ. Τὸ ἴδιο καὶ τὸ ἀγόρι. Σὲ περίπτωση ποὺ κάποιος νέος τοῦ χωριοῦ τὴν ἐπιθυμοῦσε, οἱ κοινωνικὲς συνθκες, ἡ προδιαγεγραμμένη ἄκαμπτη στάση τῶν γονιῶν της ἀλλά καὶ γενικότερα τοῦ κόσμου, δύσκολα ἐπέτρεπαν νὰ ἐκδηλωθεῖ ἕνα τέτοιο αἴσθημα. Ὅμως παρὰ τὰ αὐστηρὰ πλαίσια ποὺ ἡ καγκελόφραχτη ἠθικὴ εἶχε θέσει, δὲν εἶναι λίγες οἱ περιπτώσεις ποὺ δυὸ νέοι σύναψαν σχέση καταφέρνοντας νὰ ὑπερπηδήσουν ὅλα τὰ ἐμπόδια καὶ τελικὰ νὰ γίνουν ζευγάρι, νὰ παντρευτοῦν.
Ὁ βασικὸς κίνδυνος ἦταν νὰ ἀκουστεῖ πὼς μιὰ κοπέλλα διατηρεῖ σχέσεις μὲ κάποιον νέο ποὺ δὲν τήρησε τὴν ὑπόσχεση ποὺ τῆς εἶχε δώσει νὰ τὴν παντρευτεῖ, ἐπιλέγοντας τελικὰ γιὰ γυναίκα του κάποια ἄλλη. Κοπέλλα ποὺ τὴν βάρυνε ἕνα τέτοιο «ἱστορικό», δύσκολα μποροῦσε νὰ βρεῖ σύζυγο. Ὁἱ λόγοι ποὺ κάποιος δὲν τηροῦσε τὴν ὑπόσχεσὴ του εἶναι πολλοὶ καὶ δὲν δύναται νὰ άναζητηθοῦν σὲ αὐτὸ τὸ μικρό μας σχόλιο γύρω ἀπὸ τὸ παραπάνω νεστανιώτικο τραγούδι· ἕνας βασικὸς ἀκούει στὸ ὄνομα προίκα!!
Στὸ παρὸν λοιπὸν νεστανιώτικο τραγούδι ὁ ἀφηγητὴς ποὺ καίγεται ἀπὸ τὸν ἐρωτικὸ πόθο γιὰ τὴν κοπέλλα, παρόλο ποὺ τὴν ἔχει ἀραββωνιαστεῖ, τὴν διαβεβαιώνει νὰ μὴν ἀκούει τί λέει ὁ κόσμος, καὶ πὼς σύντομα θὰ γίνει γυναίκα του.
Τὸ τραγούδι στὴ Νεστάνη λέγονταν κατὰ τὴ διάρκεια τῶν διαφόρων σταδίων, ἐθίμων καὶ τελετῶν ποὺ προηγούνταν τοῦ γάμου (ἀρραβώνας, Κινάδες κλπ.), ἀλλὰ οἱ Νεστανιώτες τὸ τραγουδοῦσαν καὶ κατὰ τοὺς χοροὺς καὶ τὰ γλεντια τὴν περίοδο τῶν Ἀπόκρεω.


Πηγὴ πληροφοριῶν:

ΚΑΡΩΝΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ, «ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ», ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, Πάτρα 2013.
© Copyright: Παναγιώτης Καρώνης καὶ ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε δικαιώματος.

Video:
Τραγουδάει ἡ Νεστανιώτισσα Ἰωάννα Μπόλου.

Δευτέρα, 12 Φεβρουαρίου 2018

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ «Μὴ μοῦ δίνεις μάνα γέρον ἄντρα»






ΜΗ ΜΟΥ ΔΙΝΕΙΣ ΜΑΝΑ ΓΕΡΟΝ ΑΝΤΡΑ

Μὴ μοῦ δίνεις μάνα γέρον ἄντρα
δὲ μὲ βλέπεις ποὺ εἶμαι σὰ Γαλιάντρα,
θέλω νέον κι ὅ,τι βγεῖ κι ἂς δουλεύει καὶ ραβδί.
Σὰν τὸν θέλεις μάνα τὸ γέρο πάρτονε
κάντονε ψητό, βράστον καὶ φάτονε!!

Σατιρικὸ τραγούδι ποὺ ἀκούγονταν τὶς μέρες τῆς Ἀποκριᾶς στὴ Νεστάνη.
Πέρα ὅμως ἀπὸ τὸ κωμικό του στοιχεῖο, τὸ τραγούδι κρύβει μιὰ μεγάλη ἀλήθεια, ἀφοῦ στὰ παλιότερα χρόνια οἱ γονεῖς τοῦ παιδιοῦ -ἀγοριοῦ καὶ κοριτσιοῦ- ἀποφασίζανε γιὰ τὴν τύχη τοῦ παιδιοῦ τους χωρίς νὰ λαμβάνουν ὑπόψην τους τὴν ἐπιθυμία του.
Ἦταν δηλαδὴ καθαρὰ δική τους ἐπιλογὴ ὁ γαμπρὸς ποὺ θὰ ἔπερνε ἡ κόρη τους καὶ ἀντίστοιχα ἡ νύφη ποὺ θὰ ἔπερνε ὁ γιός τους.
Ὁ Ἔρωτας ἦταν βέβαια πάντα παρὸν ἀλλὰ λίγες φορὲς κατάφερνε νά ὑπερπηδήσει τὰ ἐμπόδια καὶ ὁ νέος νὰ παντρευτεῖν τὴν ἐκλεκτὴ τῆς καρδιᾶς του. Αὐτὸ εἶχε μάλιστα σὰν ἀποτέλεσμα ἀρκετὲς φορὲς δυὸ νέοι ποὺ οἱ γονεῖς τους δὲν συμφωνοῦσαν γιὰ τὴν ἔνωσή τους, γιὰ τὸ γάμο τους, νά κλεφτοῦν ἐξαναγκάζοντάς τους ἔτσι νὰ ποῦν τὸ «ναί», μὲ ἀρκετὲς φορὲς θετικὴ κατάληξη.
Τὸ τραγούδι ἔλεγαν συνήθως οἱ νέες κοπέλλες στὶς διάφορες γιορτινὲς συνάξεις κατὰ τὴν περίοδο τῆς Ἀποκριᾶς· συνάξεις ποὺ γίνονταν τόσο στὰ σπίτια ἀλλὰ καὶ στὰ ἁλώνια τοῦ χωριοῦ ποὺ τὶς μέρες ἐκεῖνες μετατρέπονταν σὲ χοροστάσια.


Πηγὴ πληροφοριῶν:

ΚΑΡΩΝΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ, «ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ», ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, Πάτρα 2013.
© Copyright: Παναγιώτης Καρώνης καὶ ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε δικαιώματος.


Video:
Τραγουδάει ἡ Νεστανιώτισσα Ἰωάννα Μπόλου.

Κυριακή, 21 Ιανουαρίου 2018

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ - «Βγῆκα ψηλὰ στὰ διάσελα (Τριτσιμπίδας)»





ΒΓΗΚΑ ΨΗΛΑ ΣΤΑ ΔΙΑΣΕΛΑ
Βγῆκα ψηλὰ λέει, βγῆκα ψηλά,
βγῆκα ψηλὰ στὰ Διάσελα
γιὰ νὰ εἰδῶ τὸν Τριτσιμπίδα
πό 'χει ἀμπέλια καὶ σταφίδα.
Πό 'χει τὰ σπίτια τὰ ψηλὰ
τὰ παλκονάκια τρίπλεχτα,
καὶ τὸν λένε Τριτσιμπίδα
πό' χει ἀμπέλια καὶ σταφίδα.


Τὸ τραγούδι, εἶναι γνωστὸ σὰν τραγούδι «Τοῦ Τριτσιμπίδα», ἢ «Ἡ Μαριορὴ καὶ ὁ Τριτσιμπίδας», καὶ ἀναφέρεται στὸν γάμο τοῦ Τριτσιμπίδα καὶ τῆς Μαριορῆς ποὺ ἔγινε, πιθανότατα, τὸ 1845. Γιὰ τὴν ταυτότητα τῆς Μαριορῆς ὑπάρχουν καὶ εἶναι διαδεδομένες διάφορες παραδόσεις, καθὼς καὶ γιὰ τὸν πολυτραγουδισμένο της γάμο μὲ τὸν Τριτσιμπίδα. Ἐδῶ, θὰ περιοριστοῦμε νὰ ἀναφέρουμε τὴν ἐπικρατέστερη ποὺ λέει πὼς ἦταν κόρη εὐκατάστατου Τούρκου τῆς περιοχῆς τῆς Ἠλείας ποὺ ἐρωτεύτηκε σφόδρα τὸν ἐπίσης εὐκατάστατο Ἕλληνα Τριτσιμπίδα ἀπὸ τὸ χωριὸ Βαρβάσαινα τῆς Ἠλείας.
Τὴν παραπάνω παραλλαγή του, ποὺ περιορίζεται στὸν θαυμαστὸ τῶν ὑπαρχόντων τοῦ Τριτσιμπίδα, καταγράψαμε στὴν Νεστάνη Ἀρκαδίας.
Γιὰ περισσότερα παραπέμπω στὸ «Ἡ Λάστα καὶ τὰ μνημεῖα της» τοῦ Νικαλάου Ἰ. Λάσκαρη, ἐκ τοῦ τυπογραφείου τῆς «Αὐγῆς», ἐν Πύργω, 1902-1936. Στὸ «Ἡ Ηλεία καὶ τὸ δημοτικὸ τραγούδι», ἐκδόσεις Βιβλιοπανόραμα, Ἀμαλιάδα 2008, καθὼς καὶ στὸ «Δημοτικὰ τραγούδια τῆς Ἀρκαδίας», τοῦ Μπάμπη Μουρούτσου, Ἀθήνα 1999. Τὸ τραγούδι ὑπάρχει καὶ στὴν συλλογὴ τοῦ Σωτηρίου Τσιὰνη, «Δημοτικὰ τραγούδια ἀπὸ τὴ Βυτίνα Ἀρκαδίας», μουσικὴ συλλογὴ (1959), ἐπιστημονικὴ ἐπιμὲλεια Βασιλικὴ Ι. Χρυσανθοπούλου, Κοινωνικὸ καὶ Πολιτιστικὸ Ἵδρυμα Τρύφωνος Θαλασσινοῦ, Ἀθήνα 2013. Καὶ βέβαια τὸ τραγούδι μετράει πλῆθος ἠχογραφήσεών του ἀπὸ διάφορους τραγουδιστές, ποὺ κατὰ καιροὺς τὸ ἔχουν τραγουδήσει.
Ἂν καὶ τὸ τραγούδι στὸ «Ἡ Ἠλεία στὸ δημοτικὸ τραγούδι», παρουσιάζεται σὲ 18 -παρακαλῶ!- παραλλαγές, ἀντιγράφουμε ἐδῶ μὶα χαρακτηριστικὴ ἐκδοχή του:
Βγῆκα ψηλὰ στὰ διάσελα,
κι ἀπάνω στὴ Μπαρμπάσαινα.
Στῆς Μπραμπάσαινα τὸν κάμπο
Τριτσιμπίδας κάνει γάμο.
Ἡ Μαριορὴ παντρεύεται,
κι ὅλος ὁ κόσμος χαίρεται.
- Ποιόνε θὰ πάρεις Μαριορή;
- Τὸν Τριτσιπίδα ποὺν παιδί,
πού 'ν' παιδὶ καὶ παλληκάρι
καὶ βαρεῖ καὶ τὸ γιογκάρι.*
Πό' χει στοὺς κάμπους χτήματα,
στὴν Πάτρα καταστήματα.
Πό 'χει τὰ σπίτια τὰ ψηλά,
τὰ μπαλκονάκια ἁραδιαστά.


Σημειώσεις:
* γιογκάρι ἢ γιοκάρι: εἶδος ἔγχορδου μουσικοῦ ὀργάνου ποὺ μοιάζει μὲ ταμπουρᾶ καὶ ἔχει τρεῖς ἀστάλινες χορδές. Ἀπὸ τὸ «Λεξικὸ τῆς Ἑλληνικῆς μουσικῆς», τόμ. 1 (Α-Γ), τοῦ Τάκη Καλογερόπουλου, Ἐκδόσεις Γιαλέλλης, Ἀθήνα 1998.


Πηγή πληροφοριῶν:

Video:
Τραγουδάει ἡ Νεστανιώτισσα Παναγιώτα Πανουσιέρη
© Copyright: Παναγιώτης Καρώνης 2018, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε δικαιώματος.

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ - «Γιὰ πάρε μωρὲ Δῆμο τ' ἀλαφρὸ σπαθὶ»





ΓΙΑ ΠΑΡΕ ΜΩΡΕ ΔΗΜΟ
Ἄιντε, γιὰ πᾶρε μωρὲ Δῆμο 'χ ' τ' ἀλαφρὸ σπαθὶ
ἄιντε, καὶ τὸ βαρὺ ντουφέκι, γειά σου ἀγάπη μου
ἄιντε, καὶ τὸ βαρὺ ντουφέκι, μπιρμπιλομάτα μου.
Καὶ πᾶρε ρὲ Δῆμο μπάλα* τὰ βουνὰ
ἄιντε, μπάλα τὰ κορφοβούνια, μπιρμπιλομάτα μου
κι ἂν ἕβρεις μωρὲ Δῆμο ἀλάφια σκότωτα
ἄιντε, ἀγρίμια ἠμέρωσέ τα, γειά σου ἀγάπη μου
ἄιντε, ἀγρίμια ἠμέρωσέ τα, μπιρμπιλομάτα μου
κι ἂν ἕβρεις ρὲ Δῆμο 'χ' τὴν ἀγάπη μου
ἄιντε, ρίξε καὶ λάβωσέ την, γειὰ σου ἀγάπη μου.

Στὴν Νεστάνη τὸ τραγούδι λέγονταν κυρίως άπὸ ἄντρες στὶς βόλτες τους, καθὼς περιδιάβαιναν ἀργὰ τὴν νύχτα τὰ σοκάκια τοῦ χωριοῦ, πλησιάζοντας στὸ σπίτι τῆς ἀγαπημένης τους. Λέγονταν ἐπίσης, πάντα ἀπὸ ἄντρες, στὰ γλέντια ποὺ ἔκαναν στὶς ταβέρνες τοῦ χωριοῦ ἀλλὰ καὶ στὰ σπίτια.
Βαθύτατα ἐρωτικὸ τραγούδι, ποὺ μπορεῖ νὰ ἀποτελεῖ παραλλαγὴ τοῦ γνωστοῦ τραγουδιοῦ «Τοῦ Δήμου», νοηματοδοτεῖ ὄμως τελείως διαφορετικὰ τὸ ἀρχικὸ ἆσμα γι' αὐτὸ καὶ οὐσιαστικὰ ἔχουμε νὰ κάνουμε μὲ ἕνα τελείως νέο καὶ ὁλοκληρωμένο τραγούδι ποὺ ἐκφράζει τὸ παράπονο τοῦ ἀφηγητὴ γιὰ τὸ ἀγαπημένο πρόσωπο ποὺ τὸν ἐγκατέλειψε καὶ τώρα ἀναζητάει γι' αὐτὸ «τιμωρία». Ὁ ἐρωτευμένος ἀφηγητὴ ὅμως οὐσιαστικὰ διακαῶς ἐπιθυμεῖ τὴν ἐπιστροφὴ τοῦ ἔρωτά του, γι' αὐτὸ καὶ ρητὰ τονίζει στὸν Δῆμο ὅτι θέλει νὰ λαβώσει τὴν ἀγάπη του καὶ ὄχι νὰ τὴν σκοτώσει.
Ὅλο τὸ τραγούδι δὲν εἶναι παρὰ μιὰ ἐπίκληση στὸν θεὸ Ἔρωτα γιὰ ἐπιστροφή τῆς ἀγαπημένης του. Μιὰ ἐπίκληση προκειμένου νὰ φουντώσει καὶ πάλι ὁ παλιὸς πόθος μέσα στὰ στήθη τῆς καλῆς του. Κάτι ποὺ ὁ Ἔρωτας, καὶ μόνον ὁ Ἔρωτας, μπορεῖ νὰ φέρει εἰς πέρας· γι' αὐτὸ καὶ ὁ ρόλος τοῦ Δήμου ἐδῶ εἶναι καὶ ξεχωριστὸς καὶ σπάνιος. Καὶ αὐτὸ οἱ Ἄρκάδες τὸ πετυχαίνουν ἁπλά, παραλείποντας μερικοὺς στίχους καὶ ἀλλάζοντας τὴν λέξη «σκότωσέ την» σὲ «λάβωσέ την»!!
Ἔτσι ὁ Δῆμος ἐδῶ, δὲν εἶναι παρὰ ὁ ἴδιος ὁ Ἔρωτας. Ὁ θεὸς Ἔρωτας ποὺ φέροντας τὰ ὅπλα του -τ' ἀλαφρὸ σπαθὶ καὶ τὸ βαρὺ ντουφέκι- ἐπιφορτίζεται μὲ τὸ ὑπέρτατιο καθήκον νὰ φέρει πίσω -πισθάγκωνα δεμένο- τὸ ἀντικείμενο τοῦ πόθου τοῦ ἀφηγητῆ.
Τὸ ὄνομα Δῆμος οὔτως ἢ ἄλλως ἀποτελεῖ ἕνα πολὺ συνηθισμένο ὄνομα στὴν Δημοτική μας Ποίηση, μιᾶς καὶ ἀλλοῦ ἀπαντᾶτε σὰν κεντρικὸ ὄνομα γυρισμάτων καὶ τσακισμάτων καὶ ἀλλοῦ σὰν τίτλος ἀρκετῶν δημοτικῶν τραγουδιῶν. Θὰ θυμίσω ἁπλὰ τὰ τραγούδια «Τοῦ Δήμου», «Τὸ ὄνειρο τοῦ Δήμου», «Ὁ τάφος τοῦ Δήμου», ποὺ άπαντᾶμε στὴν συλλογὴ τοῦ Φωριέλ (Παρίσι, 1924), καθὼς καὶ τὰ τέσσερα κλέφτικα τραγούδια ποὺ μᾶς παραδίδει ὁ Πασσώβ στὴν συλλογὴ του (Λειψία 1860), μὲ τὸν τίτλο «Ὁ Δῆμος», καὶ βέβαια τὰ «Ὁ Δῆμος Μπουκουβάλας», «Ὁ Δῆμος καὶ ὁ Μαῦρος», ποὺ άπαντᾶμε στὴν ἴδια συλλογή -καὶ μένω μόνο σὲ αὐτά.
Μὴν μπῆτε στὸν κόπο νά ἀναζητήσεται τὸν Δῆμο, γιατὶ ἡ ὁποιαδήποτε ἀναζήτησή σας θά ἀποδειχθεῖ περίτρανα μάταιη!! Δὲν ἔχουμε καμιὰ ἱστορικὴ βάση ποῦ μποροῦμε νὰ ἀνατρέξουμε προκειμένου νὰ βροῦμε κάτι γύρω ἀπὸ τὸ ὄνομα Δῆμος.
Ἀλλὰ ἀπὸ τὴν ἄλλη πῶς θὰ μποροῦσε νὰ βρεθεῖ κάτι, ὅταν ἀλλοῦ ὁ Δῆμος εἶναι Κλέφτης, ἀλλοὺ ὁ σφόδρα ἐρωμένος, ἀλλοῦ σκοτώνεται, καὶ ἀλλοῦ -ὅπως στὴν παραπάνω Νεστανιώτικη παραλλαγή- δὲν εἶναι παρά ὁ ἴδιος ὁ Ἔρωτας ποὺ ζωσμένος τ' ἄρματά του πέρνει μπάλα τὰ βουνὰ καὶ τὰ κορφοβούνια γιὰ νὰ βρεῖ καὶ νὰ λαβώσει τὴν ἀγάπη...
Ἡ παραπάνω παραλλαγὴ ἀπαντᾶτε καὶ εἶναι διαδεδομένη σὲ ἀρκετὰ χωριὰ τῆς Ἀρκαδίας. Σχεδὸν ἡ ἴδια παραλλαγή, ὑπάρχει καὶ τραγουδιέται στὴν συλλογή, «Δημοτικὰ τραγούδια ἀπὸ τὸ Βαλτέτσι Ἀρκαδίας», τῆς Πολυμέρου-Καμηλάκη Αἰκατερίνης, στὸν τόμ. Β': μουσικὴ συλλογὴ (2001, 2005) – μελέτη – μεταγραφὴ Ἰωάννης Β. Καϊμάκης, μουσικὴ συλλογὴ (1979-2008). Ἔκδοση τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν/Κέντρον Ἐρεύνης τῆς Ἑλληνικῆς Λαογραφίας, Πηγὲς τοῦ Λαϊκοῦ Πολιτισμοῦ – 4, Ἀθήνα 2010.
Σημειώσεις:
* στὴ σειρά.


Πηγή πληροφοριῶν:

ΚΑΡΩΝΗΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ, «ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΝΕΣΤΑΝΗΣ», ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, Πάτρα 2013.


Video:
Φωτογραφίες τῆς Νεστάνης ἀπὸ τὸ ἀρχεῖο τοῦ Παναγιώτη Καρώνη
Τραγουδάει ὁ Νεστανιώτης Παναγιώτης Καρώνης.
© Copyright: Παναγιώτης Καρώνης καὶ ἐκδόσεις ΤΟ ΔΟΝΤΙ, μὲ τὴν ἐπιφύλαξη κάθε δικαιώματος.